หลี่ อวี้อวี๋ (李亦畬, Pinyin: Lǐ Yìyú; เดิมชื่อ หลี่ จิงหลุน 李经纶, Pinyin: Lǐ Jīnglún) เป็นนักศิลปะการต่อสู้และนักปราชญ์ในสมัยราชวงศ์ชิง เกิดที่เมืองกว่างฝู่ อำเภอหย่งเหนียน มณฑลเหอเป่ย์ เกิดในปีเต้ากวงที่ 12 (ค.ศ. 1832) และถึงแก่อสัญกรรมในปีควงซวี่ที่ 18 (ค.ศ. 1892) เขาสอบผ่านการสอบจอหงวนระดับ จวี่เหริน (举人, Pinyin: Jǔrén) และเป็นบุคคลสำคัญที่ทำหน้าที่เชื่อมต่อระหว่างรากฐานกับการสืบทอดของระบบมวยไท้เก๊กสกุลอู่

ในประวัติศาสตร์ของมวยไท้เก๊กสกุลอู่ หลี่ อวี้อวี๋ มิได้เป็นเพียงผู้รับช่วงแนวคิดของ อู่ อวี่เซียง เท่านั้น หากยังเป็นผู้จัดระบบ วิเคราะห์ และบันทึกโครงสร้างเชิงทฤษฎีของสำนักขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม

หลี่ อวี้อวี๋ เกิดในครอบครัวนักปราชญ์ บิดาชื่อ หลี่ ซื่อซิน (字 贻斋) มารดาเป็นตระกูลอู่ เขาเป็นพี่ชายคนโตในพี่น้องสี่คน ตั้งแต่วัยเยาว์ได้รับการศึกษาทั้งฝ่ายบุ๋นและบู๊

สภาพแวดล้อมเช่นนี้ ทำให้เขาสามารถผสานการฝึกทางกายเข้ากับการใคร่ครวญเชิงเหตุผลได้อย่างเป็นธรรมชาติ และกลายเป็นลักษณะเด่นของแนวคิดมวยไท้เก๊กในเวลาต่อมา

หลี่ อวี้อวี๋ เป็นหลานของ อู่ อวี่เซียง (武禹襄, Pinyin: Wǔ Yǔxiāng) ผู้วางรากฐานมวยไท้เก๊กสกุลอู่ อู่ อวี่เซียง ถ่ายทอดองค์ความรู้ทั้งเชิงทฤษฎีและเชิงปฏิบัติให้หลี่ อวี้อวี๋ เพียงผู้เดียวอย่างเป็นระบบ ความสัมพันธ์เชิงการเรียนรู้ดังกล่าวดำเนินต่อเนื่องยาวนานกว่ายี่สิบปี หลี่ อวี้อวี๋ จึงมิได้เพียงเรียนรู้ท่าทางหรือเทคนิค หากยังเข้าถึงโครงสร้างความคิด ความเข้าใจด้านแรง โครงสร้างร่างกาย และแนวทางการฝึกที่อู่ อวี่เซียง วางไว้ทั้งหมด

ความสืบเนื่องอันมั่นคงนี้เองที่ทำให้มวยไท้เก๊กสกุลอู่สามารถรักษาแนวทางของตนไว้ได้อย่างชัดเจน

หลี่ อวี้อวี๋ มีแนวทางการศึกษาและฝึกฝนที่เคร่งครัดยิ่ง เมื่อใดก็ตามที่เกิดความเข้าใจใหม่เกี่ยวกับหลักการหรือโครงสร้างร่างกาย เขาจะจดบันทึกลงบนกระดาษ ติดไว้ใกล้ตัว แล้วทบทวนซ้ำแล้วซ้ำเล่า หากพบว่าสิ่งใดไม่สอดคล้องกับการใช้งานจริงหรือหลักการ ก็จะปรับแก้และตรวจสอบใหม่ทันที

กระบวนการเช่นนี้ ทำให้ทฤษฎีมวยซึ่งเดิมเป็นนามธรรม ค่อย ๆ กลายเป็นระบบการฝึกที่ตรวจสอบได้จริง และทำให้มวยไท้เก๊กสกุลอู่มีความสอดคล้องระหว่างทฤษฎีกับการปฏิบัติอย่างสูง

จากเอกสารที่หลงเหลืออยู่ หลี่ อวี้อวี๋ ได้จัดเรียงและอธิบายคัมภีร์สำคัญหลายเล่ม ได้แก่ คัมภีร์ห้าอักษร 《五字诀, Pinyin: Wǔ Zì Jué》, เคล็ดลับการปล่อยและคลายพลัง 《撒放秘诀, Pinyin: Sā Fàng Mì Jué》, บทนำมวยไท้เก๊ก 《太极拳小序, Pinyin: Tài Jí Quán Xiǎo Xù》, หลักการฝึกการเดินท่าและการผลักมือ 《走架打手行要, Pinyin: Zǒu Jià Dǎ Shǒu Xíng Yào》 และ ว่าด้วยความว่าง–ความจริง การเปิด–การปิด 《虚实开合论, Pinyin: Xū Shí Kāi Hé Lùn》

แนวคิดของเขาเน้น “โครงสร้างโดยรวม” เป็นศูนย์กลาง ใช้การประสานภายในควบคุมการเคลื่อนไหวภายนอก ใช้ความนิ่งกำกับความเคลื่อนไหว และยืนยันว่าทฤษฎีต้องผ่านการพิสูจน์ด้วยการผลักมือและการใช้งานจริง มิใช่เพียงการจดจำถ้อยคำหรือเลียนแบบรูปแบบภายนอก คัมภีร์อย่าง คัมภีร์ห้าอักษร《五字诀》 และ บทนำมวยไท้เก๊ก《太极拳小序》 จึงมิได้เป็นเพียงงานเขียนเชิงอธิบาย หากเป็นเครื่องมือสำหรับการตรวจสอบและปรับปรุงการฝึกฝนอย่างต่อเนื่อง

ในบั้นปลายชีวิต หลี่ อวี้อวี๋ ได้นำ ตำรามวยไท้เก๊ก 《太极拳论》 ของ หวัง จงเยว่ (王宗岳, Pinyin: Wáng Zōngyuè) ร่วมกับคัมภีร์ของอู่ อวี่เซียง และบันทึกความเข้าใจของตนเอง มาจัดเรียง ตรวจทาน และคัดลอกเป็นสามชุด ชุดหนึ่งเก็บไว้กับตน ชุดหนึ่งมอบให้弟弟 หลี่ ฉี่เซวียน (李启轩, Pinyin: Lǐ Qǐxuān) และอีกชุดหนึ่งถ่ายทอดให้ศิษย์ เฮ่า เว่ยเจิน (郝为真, Pinyin: Hǎo Wéizhēn) ภายหลังเรียกรวมกันว่า “สามคัมภีร์ดั้งเดิม”

“สามคัมภีร์ดั้งเดิม” กลายเป็นรากฐานเอกสารที่สำคัญที่สุดของมวยไท้เก๊กสกุลอู่

ในฤดูใบไม้ร่วง ปีควงซวี่ที่ 18 (ค.ศ. 1892) หลี่ อวี้อวี๋ เกิดความโศกเศร้าอย่างหนักจากการสูญเสียมารดา ล้มป่วยและถึงแก่อสัญกรรมในวันที่แปด เดือนสิบเอ็ด รวมอายุได้หกสิบเอ็ดปี

ตามสายการสืบทอดของมวยไท้เก๊กสกุลอู่ (สายเฮ่า) หลี่ อวี้อวี๋ ถ่ายทอดวิชาอย่างระมัดระวัง มีศิษย์ทั้งหมดสี่คน ได้แก่ เฮ่า เว่ยเจิน, เก๋อ ฝูไหล, หลี่ เป่าหลิน และหลี่ เป่าให้ โดยหลี่ เป่าหลิน และหลี่ เป่าให้ เป็นบุตรของเขาเอง

ในบรรดาศิษย์ทั้งหมดนี้ มีเพียง เฮ่า เว่ยเจิน เท่านั้นที่ได้รับการถ่ายทอดทั้งเชิงทฤษฎีและเชิงปฏิบัติอย่างครบถ้วน สายการพัฒนาของมวยไท้เก๊กสกุลอู่ (สายเฮ่า) ในยุคต่อมา จึงสืบต่อจากเฮ่า เว่ยเจิน เป็นหลัก

การบันทึกการสืบทอดวิชายุทธ์ในสมัยราชวงศ์ชิง แตกต่างจากการเขียนเชิงสารานุกรมหรือวิชาการในยุคปัจจุบัน ความคลาดเคลื่อนที่พบโดยมาก มิได้เกิดจากข้อเท็จจริงที่ขัดแย้งกัน หากเกิดจากเกณฑ์การอธิบายที่ต่างกัน โดยเฉพาะในสามประเด็นคือ ระบบชื่อบุคคล ลำดับชั้นของการสืบทอด และคำศัพท์ด้านการสอบจอหงวน

ในด้านสายการสืบทอด มวยจีนดั้งเดิมมักแยกความแตกต่างระหว่าง “การเรียนรู้ทั่วไป” กับ “การรับถ่ายทอดอย่างสมบูรณ์” บทความนี้ยึดแนวทางของสายมวยไท้เก๊กสกุลอู่ (สายเฮ่า) เป็นหลัก โดยระบุชัดว่า หลี่ อวี้อวี๋ เป็นผู้สืบทอดองค์ความรู้ของอู่ อวี่เซียง อย่างครบถ้วนเพียงผู้เดียว พร้อมกันนั้น ได้คงรูปแบบการกล่าวแบบย่อที่พบในเอกสารภายนอกไว้ เพื่อให้ผู้อ่านสามารถเปรียบเทียบและทำความเข้าใจได้อย่างรอบด้าน