ปรมาจารย์ อู่ อวี่เซียง

(ผู้วางรากฐานมวยไท้เก๊กสกุลอู่)

 

 

ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่สิบเก้า แผ่นดินจีนยังอยู่ภายใต้ระเบียบอันเคร่งครัดและความซับซ้อนของ ราชวงศ์ชิง (清朝, Pinyin: Qīng Cháo) ณ ตำบลกว่างฝู่ (广府, Pinyin: Guǎngfǔ) เมืองหย่งเหนียน (永年, Pinyin: Yǒngnián) มณฑลเหอเป่ย (河北, Pinyin: Héběi) ได้ถือกำเนิดบุตรชายคนหนึ่งในตระกูลบัณฑิตผู้มั่งคั่ง เขาคือ อู่ อวี่เซียง (武禹襄, Pinyin: Wǔ Yǔxiāng) ผู้ซึ่งต่อมาจะกลายเป็นรากฐานสำคัญของมวยไท้เก๊กสายหนึ่งที่เน้นความละเอียด ลึกซึ้ง และเงียบงันกว่าสำนักใดในยุคนั้น

อู่ อวี่เซียง มีนามเดิมว่า เหอชิง (河清, Pinyin: Hé Qīng) เขาเติบโตในครอบครัวที่ให้คุณค่ากับการศึกษา ขนบธรรมเนียม และการฝึกฝนตนเอง บิดามารดาส่งเสริมให้บุตรชายทุกคนเรียนรู้ทั้งศาสตร์ฝ่ายบุ๋นและฝ่ายบู๊ ภายในบ้านหลังเดียวกันนี้ เขามีพี่ชายสองคน คือ อู่ เฉิงชิง (武澄清, Pinyin: Wǔ Chéngqīng) และ อู่ รู่ชิง (武汝清, Pinyin: Wǔ Rǔqīng) ซึ่งต่างก็เลือกเส้นทางชีวิตของตนเองไปคนละทิศ

พี่ชายก้าวเข้าสู่เส้นทางขุนนาง รับราชการ ส่วนอู่ อวี่เซียง เลือกดำรงชีวิตเป็นบัณฑิตสอนหนังสืออยู่ที่บ้านเกิด ทว่าเบื้องหลังความสงบของชีวิตนั้น เขาหลงใหลการฝึกฝนศิลปะการต่อสู้ภายในอย่างจริงจัง สำหรับเขา วิชามวยมิใช่เพียงเครื่องมือเอาชนะ หากเป็นหนทางทำความเข้าใจโครงสร้างของร่างกาย จิตใจ และกฎเกณฑ์การเคลื่อนไหวของธรรมชาติ

ครอบครัวอู่เป็นตระกูลมั่งคั่ง มีร้านน้ำชาถึงสองแห่ง แห่งหนึ่งตั้งอยู่บนถนนสายตะวันออก และอีกแห่งบนถนนสายตะวันตกของเมือง ต่อมาร้านน้ำชาทั้งสองถูกรวมกิจการเข้าด้วยกัน และให้ เฉิน เต๋อหู (陈德湖, Pinyin: Chén Déhú) จากหมู่บ้านสกุลเฉิน เฉินเจียโกว (陈家沟, Pinyin: Chén Jiā Gōu) อำเภอเหวิน มณฑลเหอหนาน เช่าร้านน้ำชาบนถนนสายตะวันตกเพื่อจำหน่ายสมุนไพร ร้านนั้นมีนามว่า ไท่เหอถัง (太和堂, Pinyin: Tài Hé Táng) สถานที่ซึ่งต่อมากลายเป็นจุดเชื่อมโยงเงียบ ๆ ระหว่างโลกของการแพทย์ สมุนไพร และศิลปะการต่อสู้

ในละแวกเดียวกันของเมืองหย่งเหนียน ยังมีชายหนุ่มอีกผู้หนึ่งซึ่งภายหลังจะเป็นที่รู้จักไปทั่วแผ่นดิน เขาคือ หยาง ลู่ฉาน (杨露禅, Pinyin: Yáng Lùchán) ทั้งสองเติบโตใกล้ชิดกัน มีโอกาสฝึกฝน แลกเปลี่ยน และถกเถียงกันอยู่เสมอ หยาง ลู่ฉาน เป็นผู้มุ่งมั่น กล้าผจญภัย และพร้อมออกเดินทางเพื่อค้นหาวิชา ขณะที่อู่ อวี่เซียง แม้จะใฝ่รู้ไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากัน แต่กลับเลือกหนทางที่สงบ รอบคอบ และค่อยเป็นค่อยไป

เมื่อหยาง ลู่ฉาน เดินทางไปยังหมู่บ้านเฉิน (陈家沟, Pinyin: Chén Jiāgōu) และได้ฝึกฝนกับ เฉิน ฉางซิง (陈长兴, Pinyin: Chén Chángxīng) ณ มณฑลเหอหนาน (河南, Pinyin: Hénán) จนแตกฉานในมวยไท้เก๊กสายเฉิน เขากลับมาพร้อมประสบการณ์และท่วงท่าที่แปลกใหม่สำหรับผู้คนในหย่งเหนียน เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นในช่วงรัชกาล เต้ากวงฮ่องเต้ (道光年间, Pinyin: Dào​guāng Niánjiān) การกลับมาครั้งนั้นจุดประกายความสนใจอย่างลึกซึ้งให้แก่อู่ อวี่เซียง เขาเฝ้าสังเกตการเคลื่อนไหว โครงสร้าง และหลักการที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังการฝึกของหยาง ลู่ฉาน โดยไม่เร่งร้อน

อย่างไรก็ตาม อู่ อวี่เซียง มิได้กราบยกย่องหยาง ลู่ฉานเป็นอาจารย์ หรือหยุดอยู่เพียงการเรียนรู้ผ่านหยาง ลู่ฉานที่เป็นสหาย เขาเชื่อว่าวิชาที่แท้จริงต้องอาศัยทั้งประสบการณ์ตรงและการไตร่ตรองเชิงหลักการ 

ในปี ค.ศ. 1852 อู่ เฉิงชิง พี่ชายของเขา สอบผ่านการสอบราชการจอหงวนระดับ จิ้นซื่อ (進士, Pinyin: Jìnshì) และได้รับตำแหน่งผู้พิพากษา (知县, Pinyin: Zhīxiàn) ประจำ อำเภออู๋หยาง (武阳, Pinyin: Wǔyáng) มณฑลเหอหนาน ตามคำสั่งของมารดา อู่ อวี่เซียง จึงออกเดินทางไปเยี่ยมพี่ชาย ระหว่างทาง เขาได้ผ่านหมู่บ้าน จ้าวเป่า (赵堡镇, Pinyin: Zhào​bǎo Zhèn) และทราบข่าวว่า เฉิน ฉางซิง ป่วยหนัก ไม่สามารถรับศิษย์ได้ ซึ่ง เฉิน ฉางซิง ถึงแก่อสัญกรรมในปีถัดมา

อย่างไรก็ดี ในหมู่บ้านเดียวกันนั้น เขาได้ยินกิตติศัพท์ของครูมวยอีกผู้หนึ่ง ผู้มีฝีมือด้านศิลปะการต่อสู้ที่ผู้คนกล่าวขานว่าไม่มีผู้ใดเทียบได้ ครูมวยผู้นั้นคือ เฉิน ชิงผิง (陈清平, Pinyin: Chén Qīngpíng) ผู้สืบทอดแนวทางไท้เก๊กแห่งจ้าวเป่า อู่ อวี่เซียง พำนักและฝึกฝนกับเฉิน ชิงผิง อยู่เพียงไม่กี่เดือน ทว่าช่วงเวลาสั้น ๆ นั้นกลับเพียงพอให้เขาเข้าถึง “แก่น” ของวิชาที่แตกต่างจากสิ่งที่เคยรู้จัก

 

การฝึกในจ้าวเป่า ทำให้อู่ อวี่เซียง เห็นชัดว่าวิชาไท้เก๊กมิได้จำกัดอยู่ที่ท่วงท่าหรือรูปแบบ หากเป็นระบบที่ประกอบด้วยหลักการถ่ายน้ำหนัก การประสานทั้งร่างกาย และการเคลื่อนไหวที่อธิบายได้ด้วยเหตุและผล

เมื่อกลับสู่บ้านเกิด เขาได้รับข่าวดีอีกประการหนึ่ง อู่ เฉิงชิง พบตำราไท้เก๊ก《太极拳论, Pinyin: Tàijí quán lùn》ของ หวัง จงเยว่ (王宗岳, Pinyin: Wáng Zōngyuè) ในร้านขายเกลือแห่งหนึ่งในอำเภออู๋หยาง ตำรานี้เปรียบเสมือนบทสนทนาข้ามกาลเวลา อู่ อวี่เซียง อ่าน ทบทวน และจัดเรียงความคิดใหม่ เปรียบเทียบสิ่งที่ได้จากเฉิน ชิงผิง และสิ่งที่บันทึกไว้ในคัมภีร์ จนค่อย ๆ หลอมรวมเป็นความเข้าใจของตนเอง

ด้วยมิตรภาพที่มีกับหยาง ลู่ฉานที่ จึงมีความสัมพันธ์ในลักษณะการแลกเปลี่ยนความรู้ โดยอู่ อวี่เซียงถ่ายทอดหลักทฤษฎีจากคัมภีร์ไท้เก๊ก เพื่อตอบแทนที่หยาง ลู่ฉาน เคยถ่ายทอดทักษะเชิงปฏิบัติของมวยไท้เก๊กตระกูลเฉินให้

 

ในช่วงเวลานี้ แนวทางของอู่ อวี่เซียง เริ่มก่อตัวเป็นรูปเป็นร่าง เขาเน้นความนิ่ง ความแม่นยำของโครงสร้าง และการเคลื่อนไหวจากภายใน หลักการฝึกและคัมภีร์ที่เขาเรียบเรียงและอธิบายไว้ ได้แก่

• หลักการฝึกตามสือซานซื่อ 《十三势行功要解, Pinyin: Shísān Shì Xínggōng Yàojiě》
• การปล่อยและคลายพลังในการผลักมือ 《打手撒放, Pinyin: Dǎshǒu Sāfàng》
• คัมภีร์อธิบายมวยไท้เก๊ก 《太极拳解, Pinyin: Tàijí Quán Jiě》
• สรุปแก่นทฤษฎีมวยไท้เก๊ก 《太极拳论要解, Pinyin: Tàijí Quán Lùn Yàojiě》
• ว่าด้วยสือซานซื่อโดยสังเขป 《十三势说略, Pinyin: Shísān Shì Shuōlüè》
• เคล็ดลับสี่อักษร 《四字秘诀, Pinyin: Sì Zì Mìjué》
• แปดหลักของการใช้ร่างกาย 《身法八要, Pinyin: Shēnfǎ Bā Yào》
• ข้อสำคัญของการผลักมือ 《打手要言, Pinyin: Dǎshǒu Yào Yán》

เขาทดสอบวิชาของตนกับผู้ฝึกการต่อสู้ที่มีฝีมืออยู่เสมอ และสามารถเอาชนะได้ทั้งหมด ภายในเวลาเพียงสองปี ฝีมือของเขาก็ก้าวสู่ระดับเชี่ยวชาญ พร้อมกับการสร้างชุดท่ารำที่ผสานการต่อสู้ สุขภาพ และการฝึกฝนตนเองเข้าไว้ด้วยกัน

แม้จะมีความรู้และความสามารถ อู่ อวี่เซียง กลับไม่เปิดสำนักรับศิษย์ทั่วไป เขาเชื่อว่าหากการถ่ายทอดไร้ความเข้าใจที่ถูกต้อง วิชาย่อมเหลือเพียงเปลือก ด้วยเหตุนี้ การสืบทอดจึงถูกจำกัดอยู่ในวงครอบครัว และผู้ที่ได้รับการถ่ายทอดโดยตรงเพียงผู้เดียว คือหลานชาย หลี่ อวี้อวี๋ (李亦畬, Pinyin: Lǐ Yìyú) ผู้เป็นศิษย์แท้และผู้สืบทอดสายหลัก

กาลเวลาล่วงผ่าน แนวทางที่อู่ อวี่เซียง วางไว้ ถูกเรียบเรียง วิเคราะห์ และจดบันทึกโดยหลี่ อวี้อวี๋ ก่อนจะถูกเผยแพร่ต่อโดยผู้สืบทอดรุ่นถัดมา เช่น เฮ่า เว่ยเจิน (郝为真, Pinyin: Hǎo Wéizhēn) จนเป็นที่รู้จักในชื่อ “มวยไท้เก๊กสกุลอู่สายเฮ่า 《武(郝)式太极拳; pinyin: Wǔ (Hǎo) Shì Tàijíquán》” ครูมวยรุ่นหลังอย่าง กู่ หลิวซิน (顾留馨, Pinyin: Gù Liúxīn) ได้กล่าวถึงมวยสกุลนี้ว่า “กระชับ ตรงประเด็น ไม่มีคำฟุ่มเฟือยแม้แต่คำเดียว (简练精要，无一浮词)”

 

หากมองย้อนกลับไปยังจุดเริ่มต้น จะเห็นได้ว่าอู่ อวี่เซียง มิได้สร้างชื่อเสียงด้วยการเปิดสำนักใหญ่โต หากสร้างรากฐานด้วยความเงียบ ความละเอียด และความซื่อสัตย์ต่อหลักการ ด้วยเหตุนี้ ชื่อของเขาอาจไม่โดดเด่นในเชิงความแพร่หลาย หากโดดเด่นในฐานะผู้ทำให้วิชาไท้เก๊ก “ชัดเจนจากภายใน” และวางเส้นทางที่มั่นคงให้ผู้สืบทอดรุ่นหลังได้เดินต่อไปอย่างไม่หลงทิศ

 

บริบททางประวัติศาสตร์และคำอธิบายเรื่องสายการถ่ายทอด

บทบาทของอู่ อวี่เซียงในประวัติศาสตร์มวยไท้เก๊กมักถูกเข้าใจคลาดเคลื่อน เมื่อพิจารณาเพียงจากชื่อสกุลมวยที่เกิดขึ้นในภายหลัง จึงจำเป็นต้องชี้แจงว่า อู่ อวี่เซียง มิได้ทำพิธีกราบอาจารย์ (拜师, Pinyin: Bàishī) ยอมรับหยาง ลู่ฉานเป็นครูตามจารีตการถ่ายทอดของจีน
ตามขนบดังกล่าว การจะนับเป็นความสัมพันธ์อาจารย์–ศิษย์อย่างเป็นทางการ จำเป็นต้องผ่านพิธีกราบเป็นอาจารย์เสียก่อน

หยาง ลู่ฉาน ภายหลังจากศึกษามวยไท้เก๊กตระกูลเฉิน ได้พัฒนาแนวทางของตนเองขึ้นที่กรุงปักกิ่ง ซึ่งต่อมาเป็นที่รู้จักในนามมวยไท้เก๊กสกุลหยาง ความสัมพันธ์ระหว่างอู่ อวี่เซียงกับหยาง ลู่ฉาน จึงควรเข้าใจว่าเป็นการสังเกต ศึกษา และแลกเปลี่ยน มากกว่าการถ่ายทอดตามสายศิษย์

แก่นความเข้าใจเชิงทฤษฎีของอู่ อวี่เซียง เกิดจากการศึกษากับเฉิน ชิงผิง แห่งจ้าวเป่า รวมถึงการไตร่ตรองคัมภีร์คลาสสิกอย่าง คัมภีร์ทฤษฎีไท้เก๊ก จนก่อรูปเป็นระบบความคิดที่เป็นเอกลักษณ์ของมวยไท้เก๊กสกุลอู่สายเฮ่า

ความสับสนในเวลาต่อมาระหว่างไท้เก๊กตระกูลอู่สายเฮ่า (武式太极拳), ไท้เก๊กตระกูลหยาง (楊氏太極拳) และ ไท้เก๊กตระกูลอู๋ (吳氏太極拳) ส่วนหนึ่งเกิดจากความใกล้เคียงในการถอดเสียงคำว่า “อู่” ในภาษาอังกฤษ ทั้งที่สายอู่สายเฮ่าและสายอู๋ เจี้ยนเฉวียน มีที่มาและกระบวนการถ่ายทอดต่างกันอย่างชัดเจน